وضع بشری از منظر آرنت

? فایل‌های تصویری و صوتی دوره «وضع بشری از منظر آرنت» با تخفیف ویژه در دسترس‌اند

وضع بشری از منظر آرنت؛ کنش، سیاست و بحران جهان مدرن

کتاب «وضع بشری» یکی از مهم‌ترین آثار هانا آرنت برای فهم سیاست در جهان مدرن است؛ کتابی که در آن آرنت به سراغ یکی از پرسش‌های بنیادین اندیشه سیاسی می‌رود: چه بر سر کنش سیاسی آمده است؟

دوره «وضع بشری از منظر آرنت» در هنرستان، با تدریس دکتر فاطمه صادقی، برای خوانش و بررسی همین پرسش برگزار شد. این دوره با تمرکز بر کتاب «وضع بشری» و در کنار آن، آثاری از ارسطو، افلاطون و توکودیدس، مسیر دگرگونی فهم سیاست را از یونان باستان تا عصر مدرن دنبال کرد.

در این دوره، هنرجویان با مفاهیمی مانند حیطه عمومی و خصوصی، امر اجتماعی، زحمت، کار، عمل، زندگی وقف نظر، زندگی وقف عمل، شک دکارتی و تأثیر انقلاب‌های علمی بر سیاست آشنا شدند. بحث اصلی دوره این بود که چگونه در عصر مدرن، جایگاه کنش سیاسی دگرگون شد و امر اجتماعی جای امر سیاسی را گرفت.

این دوره در نه جلسه برگزار شد و اکنون فایل‌های تصویری و صوتی آن آماده شده است. اگر فرصت حضور در دوره را نداشتید، می‌توانید با تهیه نسخه آفلاین، خوانشی منظم و تحلیلی از یکی از مهم‌ترین کتاب‌های آرنت را دنبال کنید.

در این دوره چه گذشت؟

دوره با بحث درباره نسبت کنش، فلسفه و سیاست آغاز شد. در جلسه نخست، کتاب «وضع بشری» و اهمیت آن، به‌ویژه در فهم نسبت میان فلسفه، سیاست و کنش سیاسی، معرفی شد. این جلسه مسیر اصلی دوره را روشن کرد: فهم این‌که آرنت چرا به کنش سیاسی چنین جایگاهی می‌دهد و چرا افول آن را برای جهان مدرن مسئله‌ای اساسی می‌داند.

در جلسه دوم، بحث به پولیس و حیات سیاسی نزد یونانیان رسید. هنرجویان با این پرسش روبه‌رو شدند که یونانیان سیاست را چگونه می‌فهمیدند و این فهم چه تفاوتی با درک امروزی ما از سیاست دارد. در این جلسه، کتاب «سیاست» ارسطو و تأثیر آن بر اندیشه آرنت بررسی شد.

جلسه سوم به حیطه عمومی، حیطه خصوصی و برآمدن امر اجتماعی اختصاص داشت. در این جلسه، آرنت نشان داد که چگونه در جهان مدرن، مرز میان امر عمومی و خصوصی دگرگون شد و چیزی به نام «امر اجتماعی» پدید آمد؛ امری که به باور او پیامدهای مهمی برای سیاست داشت.

در جلسه چهارم، یکی از مفاهیم اصلی کتاب، یعنی «زحمت»، بررسی شد. هنرجویان با تقسیم‌بندی آرنت از فعالیت‌های انسانی آشنا شدند و سپس بر زحمت به‌عنوان یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های سه‌گانه تمرکز کردند. در این بخش، اهمیت زحمت در عصر مدرن و نسبت آن با ضرورت‌های زیستی و تداوم زندگی تحلیل شد.

جلسه پنجم به مفهوم «کار» اختصاص داشت. در این جلسه، کار به‌عنوان دومین نوع فعالیت عملی در اندیشه آرنت بررسی شد و تحول این مفهوم در بستر اندیشه سیاسی مورد بحث قرار گرفت. تفاوت کار با زحمت و نسبت آن با ساختن جهان انسانی از محورهای مهم این جلسه بود.

در جلسه ششم، بحث از تحول در سیاست و پیدایش فلسفه سیاسی دنبال شد. هنرجویان با عواملی آشنا شدند که در یونان باستان به دگرگونی نگرش نسبت به سیاست انجامیدند. در این جلسه، بخش‌هایی از «تاریخ جنگ پلوپونزی» توکودیدس و رساله «مرد سیاسی» افلاطون در نسبت با بحث آرنت بررسی شدند.

جلسه هفتم به «زندگی وقف عمل» اختصاص داشت. در این بخش، نقد آرنت به سیاست مدرن و جایگاه عمل در اندیشه او بررسی شد. بحث اصلی این بود که عمل، در نگاه آرنت، چگونه با آزادی، تکثر، گفتار و حضور در جهان مشترک پیوند دارد.

در جلسه هشتم، تأثیر انقلاب‌های علمی بر سیاست در عصر مدرن بررسی شد. هنرجویان دیدند که از نظر آرنت، تحولات علمی مدرن فقط فهم انسان از طبیعت را تغییر ندادند، بلکه بر سیاست، جایگاه انسان در جهان و نسبت او با عمل و شناخت نیز اثر گذاشتند.

جلسه پایانی به شک دکارتی و واژگونی سلسله‌مراتب حیات اختصاص داشت. در این جلسه، نسبت میان تحول در معرفت‌شناسی مدرن و اثر آن بر سیاست بررسی شد و دوره با جمع‌بندی نگاه آرنت به وضعیت بشر، کنش سیاسی و بحران‌های جهان مدرن پایان یافت.

مسیر نه‌جلسه‌ای دوره

۱. کنش، فلسفه و سیاست

معرفی کتاب «وضع بشری» و بررسی اهمیت آن در بحث از نسبت میان فلسفه، سیاست و کنش سیاسی.

۲. پولیس و حیات سیاسی نزد یونانیان

بررسی درک یونانیان از سیاست، تفاوت آن با فهم امروزی سیاست، و نسبت این بحث با کتاب «سیاست» ارسطو و اندیشه آرنت.

۳. حیطه عمومی و حیطه خصوصی؛ برآمدن امر اجتماعی

بررسی تفاوت امر عمومی و خصوصی در اندیشه آرنت و تحلیل پیدایش امر اجتماعی و اثر آن بر سیاست.

۴. زحمت

آشنایی با فعالیت‌های سه‌گانه در اندیشه آرنت و تمرکز بر زحمت به‌عنوان فعالیتی بنیادین در نسبت با ضرورت‌های زیستی و عصر مدرن.

۵. کار

بررسی مفهوم کار به‌عنوان دومین نوع فعالیت عملی و تحلیل تحول آن در بستر اندیشه سیاسی.

۶. تحول در سیاست و پیدایش فلسفه سیاسی

بررسی عوامل مؤثر در تحول نگرش به سیاست در یونان، با اتکا به توکودیدس و افلاطون.

۷. زندگی وقف عمل

تحلیل مفهوم عمل در اندیشه آرنت و بررسی نقد او به سیاست مدرن.

۸. انقلاب‌های علمی و تأثیر آن‌ها بر سیاست در عصر مدرن

بررسی اثر انقلاب‌های علمی مدرن بر سیاست، جهان انسانی و نسبت انسان با شناخت و عمل.

۹. شک دکارتی و واژگونی سلسله‌مراتب حیات

بررسی تأثیر تحول معرفت‌شناسی مدرن بر سیاست و جمع‌بندی بحث آرنت درباره وضع بشر در عصر مدرن.

این دوره برای چه کسانی مناسب است؟

علاقه‌مندان به هانا آرنت

کسانی که می‌خواهند اندیشه آرنت را فراتر از مفاهیم مشهورتر او مانند توتالیتاریسم و ابتذال شر دنبال کنند و با کتاب «وضع بشری» آشنا شوند.

دانشجویان و پژوهشگران اندیشه سیاسی

افرادی که به نسبت فلسفه، سیاست، کنش، آزادی، امر عمومی و جهان مدرن علاقه دارند و می‌خواهند یکی از متن‌های مهم قرن بیستم را جدی‌تر بخوانند.

مخاطبان علاقه‌مند به فلسفه سیاسی کلاسیک و مدرن

کسانی که می‌خواهند پیوند میان یونان باستان، ارسطو، افلاطون، توکودیدس و نقد آرنت از سیاست مدرن را بهتر بفهمند.

علاقه‌مندان به فهم بحران سیاست در جهان امروز

افرادی که می‌خواهند بدانند آرنت چرا افول کنش سیاسی و برآمدن امر اجتماعی را برای جهان مدرن مسئله‌ای جدی می‌دانست.

مخاطبان دوره‌های پیشین آرنت در هنرستان

کسانی که دوره «اندیشه سیاسی هانا آرنت» را دنبال کرده‌اند و می‌خواهند این‌بار یکی از آثار اصلی آرنت را با تمرکز و جزئیات بیشتر بخوانند.

دکتر فاطمه صادقی

دکتر فاطمه صادقی پژوهشگر اندیشه سیاسی و جنسیت در دانشگاه یو سی ال، University College London، است.

او پیش‌تر نیز دوره «اندیشه سیاسی هانا آرنت» را در هنرستان تدریس کرده است. در این دوره، دکتر صادقی با تمرکز بر کتاب «وضع بشری»، کوشید نسبت میان کنش سیاسی، آزادی، امر عمومی، زحمت، کار، عمل و بحران‌های سیاست مدرن را در اندیشه آرنت روشن‌تر کند.

این دوره ادامه‌ای جدی‌تر و متمرکزتر بر جهان فکری آرنت بود؛ با این تفاوت که این‌بار به‌جای مرور کلی اندیشه او، یکی از مهم‌ترین آثارش در مرکز بحث قرار گرفت و بندبه‌بند در نسبت با سنت فلسفه سیاسی کلاسیک و تحولات عصر مدرن خوانده شد.