آموزش مروری بر فیزیولوژی تنش های محیطی در گیاهان

در طبیعت و کشاورزی، گیاهان همیشه تحت تاثیر برخی تنش های محیطی هستند که رشد و تکامل آن ها را در معرض تغییر قرار می دهد. مفهوم تنش یا استرس گیاهی عبارت است از: فاکتوری خارجی که سبب بروز اثرات زیان آور بر روی گیاهان می شود به گونه ای که برخی تنش ها نظیر دمای هوا می توانند برای مدت کوتاهی تنش زا باشند، برخی نیز مانند محتوای آب خاک ممکن است گیاه را برای چندین روز یا هفته تحت تاثیر قرار دهند و فاکتوری نظیر کمبود مواد معدنی خاک قادر است برای ماه ها برای گیاهان تنش زا باشد. از سویی تنش های محیطی نقش بسزایی در تعیین چگونگی تاثیر عوامل خاکی و اقلیمی در پراکنش و حفظ بقای گونه های گیاهی دارند. بنابراین واکنش های فیزیولوژیکی تحت تاثیر صدمات ناشی از تنش های محیطی، بروز مکانیسم های سازگاری و خوپذیری به تنش های مختلف محیطی از مهم ترین اتفاقات صورت گرفته در گیاهان چه در طبیعت و چه در کشاورزی است. هدف اصلی این فرادرس، پرداختن به آموزش فیزیولوژی تنش های محیطی در رابطه با گیاهان علی الخصوص گیاهان زراعی است به طوری که عوامل تنش زای غیرزنده محیطی مهم در رابطه با گیاهان و تاثیرات آن بر روی رشد، جذب و تثبیت دی اکسید کربن و فتوسنتز، تولید عملکرد و تجمع بیوماس و در نهایت بقای گیاهان زراعی را مورد بحث قرار خواهیم داد. در این فرادرس، اتفاقات ناشی از تنش های غیرمحیطی ابتدا از دید فیزیولوژیکی و سیتولوژیکی و نحوه تغییر در روابط و واکنش های فیزیولوژیکی گیاه (تنفس، فتوسنتز، انتقال مواد، تغییرات ساختاری و کارکردی سلول و اندام های گیاه و…) بررسی می شوند. سپس از منظر ژنتیکی بررسی صورت خواهد گرفت به طوری که چگونگی تغییرات ژنی و انتقال سیگنال های درونی سلول جهت آماده سازی سلول و در نهایت گیاه برای مواجه شدن با تنش و در ادامه مقابله یا تحمل تنش مورد توجه قرار خواهند گرفت. از آنجایی که مبحث مذکور یکی از اساسی ترین مباحث دوره های کارشناسی ارشد و دکترای رشته های کشاورزی و بعضا علوم گیاهی است، فراگیری آن برای دانشجویان رشته های مذکور بسیار حائز اهمیت است.

فرادرس

امیر عطا صالحی