آرایه‌ مجاز و جناس تام چیست؟ + نحوه تشخیص با مثال (فیلم آموزش رایگان)

آرایه مجاز، یکی از آرایه‌های ادبی است که در زبان فارسی مورد استفاده قرار می‌گیرد. زمانی که کلمات در معنایی غیر از معنای حقیقی و واقعی خود مورد استفاده قرار گیرند، در این حالت می‌گوییم از آرایه مجاز استفاده شده است. آرایه مجاز باعث ادبی و خیال‌انگیز شدن شعر یا متن می‌شود. معنای مجازی و غیرواقعی یک کلمه را می‌توانیم از طریق علاقه یا قرینه در آرایه مجاز تشخیص دهیم. منظور از علاقه در آرایه مجاز، رابطه‌ای است که میان معنای حقیقی و مجازی یک کلمه وجود دارد. در این حالت به‌جای بیان کل یک چیز، فقط بخشی از آن چیز را مطرح می‌کنیم. مثلا در جمله «لیوان را سر کشیدم» در این حالت لیوان، مجاز از آب است و ارتباط میان لیوان و آب علاقه نامیده می‌شود. گاهی اوقات دلیل و نشانه استفاده از معنای غیرحقیقی یک کلمه در یک جمله نیز بیان می‌شود که به آن قرینه می‌گویند. جناس یکی از آرایه‌های ادبی است که استفاده از آن در متن یا شعر باعث زیبایی و اثرگذاری آن می‌شود. به کلماتی که در لفظ، مشابه یکدیگر هستند و یا با یکدیگر هم‌جنس اما در معانی و مفاهیم متفاوت از یکدیگر هستند، جناس می‌گویند. جناس به دو دسته مختلف جناس تام (همسان) و جناس ناقص (ناهمسان) تقسیم‌بندی می‌شود. زمانی که نحوه تلفظ کلمات کاملا مشابه یکدیگر باشد و کلمات در هنگام نوشتن یا خواندن یکسان باشند، ولیکن معانی آن‌ها با یکدیگر متفاوت باشد، در این صورت می‌گویند جناس از نوع تام (همسان) است. زمانی که کلمات در یکی از حروف یا اصوات با یکدیگر اختلاف داشته باشند و معانی مختلفی نیز داشته باشند در دسته جناس ناقص (ناهمسان) قرار می‌گیرند. هر یک از جناس تام و جناس ناقص نیز انواع مختلفی دارند که نحوه تشخیص هر یک از انواع جناس در متون یا اشعار را توضیح می‌دهیم. جناس ناقص (ناهمسان) به سه دسته جناس ناقص حرکتی، جناس ناقص افزایشی و جناس ناقص اختلافی نیز تقسیم‌بندی می‌شود. اگر دو کلمه فقط در یکی از اصوات ــَـ، ــِـ، ــُـ اختلاف داشته باشند و معانی آن‌ها با یکدیگر نیز متفاوت باشد، در این صورت جناس ناقص حرکتی ایجاد شده است. اگر کلمات فقط در یک حرف متفاوت باشند در این صورت جناس از نوع ناقص اختلافی است. چنانچه کلمه‌ای نسبت به دیگری دارای حرف اضافه باشد در این صورت جناس از نوع جناس ناقص افزایشی است. در این آموزش برای درک کامل مباحث و موارد مطروحه می‌خواهیم با همدیگر با آرایه مجاز و جناس تام آشنا شویم و به نحوه تشخیص و شناسایی آن‌ها اشاره کنیم. بنابراین در ابتدا آرایه مجاز را معرفی می‌کنیم. سپس نحوه تشخیص آرایه مجاز در متون یا اشعار را توضیح می‌دهیم. علاوه بر این، مفهوم و معنای جناس را بیان می‌کنیم. همچنین به انواع جناس اشاره می‌کنیم و نحوه شناسایی و تشخیص جناس تام در متون یا اشعار را ارائه می‌کنیم. در نهایت با ذکر مثال‌های کاربردی نحوه تشخیص و شناسایی آرایه مجاز، همچنین جناس تام در متون یا اشعار ادبی را مورد تحلیل و بررسی قرار می‌دهیم.

فرادرس

گروه آموزشی هم‌دانش