تاریخ حقوق ایران؛ از عدالتخانه تا نظام قضایی امروزحقوق مدرن در ایران، یک‌باره و در خلأ شکل نگرفت. پشتِ مفاهیمی مثل «قانون»، «عدالت»، «دادگستری» و «نظام قضایی»، تاریخی طولانی از کشاکش میان سنت‌های قضا،...
حقوق مدرن در ایران، یک‌باره و در خلأ شکل نگرفت. پشتِ مفاهیمی مثل «قانون»، «عدالت»، «دادگستری» و «نظام قضایی»، تاریخی طولانی از کشاکش میان سنت‌های قضا، خواست عدالت‌خواهی مردم و منطق دولت مدرن قرار دارد.
دوره «تاریخ حقوق ایران» در هنرستان، با تدریس امین تویسرکانی، برای فهم همین مسیر تاریخی طراحی و برگزار شد؛ مسیری که از دستگاه قضا در دوران قاجار آغاز می‌شود، از عدالتخانه مشروطه و دادگستری رضاشاهی عبور می‌کند، به اصلاحات حقوقی دوره پهلوی دوم و دولت ملی مصدق می‌رسد و در نهایت، ساختار قضایی پس از انقلاب ۱۳۵۷ را بررسی می‌کند.
این دوره در پنج جلسه برگزار شد و اکنون فایل‌های تصویری و صوتی آن آماده شده است. اگر فرصت حضور در دوره را نداشتید، می‌توانید با تهیه نسخه آفلاین، روایتی تحلیلی از شکل‌گیری و تحول حقوق مدرن در ایران را دنبال کنید.
این دوره از دوره قاجار آغاز شد؛ جایی که مفاهیم «قضا» و «حقوق» هنوز در دل سنت ایرانی-اسلامی معنا می‌گرفتند و ساختار قضایی ایران با آنچه بعدها به نام دادگستری مدرن شناخته شد، فاصله زیادی داشت. در همین بستر بود که نخستین مواجهه ایرانیان با مفاهیم حقوق مدرن شکل گرفت.
در ادامه، دوره به انقلاب مشروطه پرداخت؛ لحظه‌ای مهم در تاریخ ایران که در آن، عدالت دیگر فقط مسئله دادگاه نبود، بلکه به خواستی سیاسی و اجتماعی تبدیل شد. مفهوم عدالتخانه، قانون اساسی ۱۲۸۵، متمم قانون اساسی، نقش مجلس شورای ملی و تلاش برای شکل‌دادن به عدلیه عرفی و مدرن، از محورهای اصلی این بخش بود.
جلسات بعدی به دوره رضاشاه و نهادینه‌سازی حقوق مدرن اختصاص داشت. در این بخش، تأسیس دادگستری عرفی، تدوین مجموعه‌های قانونی، شکل‌گیری تشکیلات جدید قضایی و نسبت این تحولات با دولت-ملت مدرن ایران بررسی شد.
در ادامه، تحولات حقوقی دوران پهلوی دوم و اصلاحات حقوقی-قضایی دولت ملی مصدق مورد توجه قرار گرفت؛ دوره‌ای که در آن رابطه میان سیاست و حقوق، دولت و قانون، و اصلاحات قضایی با تحولات اجتماعی و سیاسی ایران پیوند خورد.
در جلسه پایانی، دوره به دوران پس از انقلاب اسلامی رسید؛ جایی که ساختار قضایی ایران بار دیگر دگرگون شد. نسبت فقه و حقوق، تأسیس نهادهایی مانند دادگاه‌های انقلاب و دیوان عدالت اداری، و وضعیت فعلی نظام قضایی ایران در پیوند با تحولات حقوقی-قضایی معاصر بررسی شد.
در این دوره، هنرجویان مسیر تحول حقوق و قضا در ایران را در پنج ایستگاه اصلی دنبال کردند:
۱. مقدمه‌ای بر تاریخ حقوق ایران
آشنایی با زمینه‌های تاریخی حقوق در ایران قاجاری، مفاهیم «قضا» و «حقوق» در سنت ایرانی-اسلامی، ساختار قضایی دوران قاجار و نخستین مواجهه ایرانیان با مفاهیم حقوق مدرن.
۲. انقلاب مشروطه و قانون‌نویسی مدرن
بررسی انقلاب مشروطه، تدوین قانون اساسی ۱۲۸۵ و متمم آن، مفهوم عدالتخانه، رابطه آن با مجلس شورای ملی، و نقش روشنفکران و علمای دینی در شکل‌گیری مفهوم قانون.
۳. دادگستری و نهادینه‌سازی حقوق مدرن
مطالعه اصلاحات قضایی دوران رضاشاه، تأسیس دادگستری عرفی، تدوین قوانین مدون و شکل‌گیری تشکیلات قضایی جدید در چارچوب دولت-ملت ایران.
۴. توسعه حقوق مدرن
بررسی تحولات حقوقی و قضایی دوران پهلوی دوم، اصلاحات دوران دولت ملی مصدق و نسبت میان سیاست و حقوق در این دوره.
۵. نظام فعلی قضا در ایران
بررسی دگرگونی ساختار قضایی پس از انقلاب اسلامی، نسبت فقه و حقوق در جمهوری اسلامی، تأسیس نهادهای جدید قضایی و وضعیت امروز نظام قضایی ایران.
این دوره برای کسانی طراحی شده که می‌خواهند حقوق را نه فقط به‌عنوان مجموعه‌ای از قوانین، بلکه به‌عنوان پدیده‌ای تاریخی، سیاسی و اجتماعی بفهمند:
علاقه‌مندان به تاریخ ایران:
کسانی که می‌خواهند بدانند مفاهیمی مانند عدالت، قانون و دادگستری در ایران چگونه شکل گرفتند و تغییر کردند.
دانشجویان و پژوهشگران حقوق، تاریخ و علوم سیاسی:
افرادی که به دنبال نگاهی تحلیلی به تاریخ حقوق، تحولات قضایی و نسبت قانون با دولت در ایران معاصر هستند.
فعالان حقوقی و علاقه‌مندان به نظام قضایی ایران:
کسانی که می‌خواهند گذشته و زمینه‌های تاریخی ساختار قضایی امروز ایران را بهتر بشناسند.
مخاطبان علاقه‌مند به مشروطه، پهلوی و جمهوری اسلامی:
افرادی که می‌خواهند تحولات سیاسی ایران را از زاویه حقوق، قانون‌گذاری و نهادهای قضایی دنبال کنند.
تمرکز این دوره بر تاریخ و تحلیل تحولات حقوقی ایران است؛ بنابراین هدف آن ارائه مشاوره حقوقی یا آموزش کاربردی برای پرونده‌های قضایی نیست، بلکه کمک می‌کند ریشه‌های تاریخی نظام حقوقی و قضایی ایران بهتر فهمیده شود.
امین تویسرکانی قاضی، پژوهشگر و مدرس حقوق کیفری و تاریخ حقوق است. او دانش‌آموخته دکتری جرم‌شناسی و حقوق کیفری از دانشگاه تربیت مدرس است و سابقه قضایی در حوزه‌های مختلف، از جمله جرایم سایبری و دادسرای کارکنان دولت، دارد.
علاقه او به تاریخ معاصر حقوق ایران از دوران دکتری آغاز شد و در سال‌های بعد، در قالب پژوهش، ترجمه و تدریس ادامه پیدا کرد. ترجمه کتاب «صد روز در تاریخ حقوق» و نگارش آثار تحلیلی با رویکرد اجتماعی و حقوقی، بخشی از مسیر پژوهشی او در این زمینه است.
تویسرکانی در کنار تجربه میدانی در دستگاه قضایی، به‌دلیل آشنایی با زبان‌های فرانسه و عربی، امکان کار با منابع کلاسیک و اسناد بین‌المللی را نیز دارد. همین ترکیبِ تجربه عملی، دانش حقوقی و نگاه تاریخی، به او امکان می‌دهد تاریخ حقوق ایران را نه فقط به‌صورت مجموعه‌ای از قوانین و نهادها، بلکه به‌عنوان روایتی از تغییرات اجتماعی، سیاسی و قضایی توضیح دهد.
در این دوره، او تلاش کرد نشان دهد که عدالت و قانون در ایران فقط در متن قوانین ساخته نشده‌اند؛ بلکه در دل منازعات سیاسی، خواست‌های اجتماعی، اصلاحات دولتی و تجربه‌های تاریخی شکل گرفته‌اند.
این فصل هیچ جلسه‌ای ندارد.
این فصل هیچ جلسه‌ای ندارد.
این فصل هیچ جلسه‌ای ندارد.
این فصل هیچ جلسه‌ای ندارد.
این فصل هیچ جلسه‌ای ندارد.
هنوز نظری ثبت نشده است.
