تلمیح یکی از انواع آرایههای ادبی است که از ارزش هنریی نسبت به سایر آرایههای ادبی برخوردار است. زمانی که در یک متن یا یک شعر به یک داستان مذهبی، تاریخی و قرآنی یا به یک افسانه اسطورهای اشاره شود در این حالت میگویند از آرایه تلمیح در متن یا شعر استفاده شده است. علاوه بر این، زمانی که در متن یا شعر آیهای از قرآن یا یک حدیث بیان شود، از آرایه تلمیح استفاده شده است. برای اینکه بتوانیم تلمیح را تشخیص دهیم باید با داستانهای معروف، داستانهای دینی، مذهبی و همچنین با افسانهها آشنا باشیم. همچنین باید اشعار معروف و یا شعرای مشهور را بشناسیم؛ با شخصیتهای مذهبی و یا رویدادها و وقایع مهم که در تاریخ نیز به آنها اشاره شده است آشنا باشیم. آرایه تلمیح به دو دسته آرایه تلمیح ساده و پیچیده دستهبندی میشود. هنگامی که در متن یا شعر به اصل داستان یا آیهای از قرآن یا حدیث به طور مستقیم اشاره شود در این حالت از تلمیح ساده استفاده شده است. نحوه ساخت تلمیح ساده به لحاظ بیان مستقیم آن در متن یا شعر، ساده است. زیرا برای بیان آن و یا تفهیم مفاهیم آن به مخاطب، نیاز به انجام اقدام خاصی نیست. با توجه به موارد ارائه شده میتوان فهمید که ارزش هنری تلمیح ساده نسبت به تلمیح پیچیده کمتر است. چنانچه در یک متن یا شعر از ذوق و خلاقیت برای بیان یک داستان، یا یک آیه یا یک حدیث استفاده شود و تغییری در ارائه آن ایجاد شود در این حالت میگوییم از تلمیح پیچیده استفاده شده است. در تلمیح پیچیده به طور غیرمستقیم به داستان، یا آیه یا حدیث اشاره میشود و دیگر مشابه تلمیح ساده روایت آن به سادگی انجام نمیشود. با توجه به پیچیدگی بیان آرایه تلمیح و ذوق و خلاقیت استفاده شده در آن، این نوع آرایه از ارزش هنریی نسبت به تلمیح ساده برخوردار است و تشخیص آن در متون یا اشعار به سادگی تلمیح ساده نیست. در این آموزش برای درک کامل مباحث و مفاهیم مربوطه میخواهیم با هم با آرایه تلمیح آشنا شویم. بنابراین به معرفی آرایه تلمیح و ویژگیهای آن میپردازیم. انواع آرایه تلمیح را توضیح میدهیم. به نحوه شناسایی آرایه تلمیح در متون یا اشعار اشاره میکنیم. در نهایت با ذکر مثالهای کاربری انواع تلمیح در متون یا اشعار را مورد بررسی قرار میدهیم.
