اقتصاد رفتاری چیست؟ در اقتصاد متعارف فرض میشود که همه انسانها، انسان اقتصادی (ECON) هستند؛ به این معنا که در فرایند تصمیمگیری و انتخابهای خود، منطقی رفتار میکنند، پیامد انتخابهای خود را میدانند و همواره بهترین گزینه را که حداکثرکننده سود و منافع آنها باشد، انتخاب میکنند. در چند دهه اخیر، اندیشمندان اقتصاد با تلفیق روانشناسی، گرایش جدیدی به نام اقتصاد رفتاری (Behavioral Economics) را معرفی کردند. اقتصاد رفتاری چنانکه از اسم آن برمیآید، به بررسی رفتارهای اقتصادی انسانها میپردازد. اهمیت اقتصاد رفتاری چیست؟ اقتصاددانان رفتاری از طریق پژوهشهای آزمایشگاهی و میدانی به این نتیجه رسیدهاند که در واقعیت، اکثریت انسانها، انسانهای عادی هستند و در قضاوتها، انتخابها و تصمیمگیریهای خود، تحت تاثیر تعصبات، احساسات و... قرار میگیرند. بنابراین در شرایط مختلف، اغلب نه منطقی فکر میکنند و نه بهترین گزینهها را انتخاب میکنند و حتی گاهی تصمیماتی بدون تامل، سریع و به زیان خود میگیرند که منجر به بروز خطا در تصمیمات آنها میشود. از آنجا که محور اصلی مدلهای اقتصادی، انسانها هستند، هدف اقتصاد رفتاری آن است که از رفتار، انتخابها و تصمیمات مشاهده شده از انسانهای عادی، مدلهای اقتصادی استخراج و مدلهای قبلی را اصلاح کند تا به این وسیله انتخابها، رفتار و تصمیمگیریهای انسانهای عادی دقیقتر توصیف و پیشبینی شوند. همچنین اقتصاد رفتاری سعی دارد با استفاده از ابزارهای خود مانند انواع تلنگرها (سقلمه)، تغییر انگیزهها و تغییر گزینههای پیش رو رفتارهای غیر منطقی انسانها را به مسیری منطقی هدایت کند. دستیابی به این اهداف از آن جهت ضروری است که آشنایی انسانها از فرایند تفکر، تصمیمگیری و رفتارهای غیر منطقی خود در موقعیتهای مختلف، آنها را در اصلاح رفتار و پیشگیری از بروز آن یاری کند و همچنین با مدلسازی رفتارهای انسانهای عادی، سیاستگذاران و فعالان اقتصادی میتوانند سیاستها، استراتژیها و تلنگرهای مناسب به منظور بهبود تصمیمات را اتخاذ کنند. زیرمجموعههای اقتصاد رفتاری، اقتصاد مالی رفتاری (Behavioral Finance) و اقتصاد عصبی (Neuroeconomics) است. اقتصاد مالی رفتاری حاصل تلفیق دانش مالی و روانشناسی است و اقتصاد عصبی با ادغام اقتصاد رفتاری با رشته عصبشناسی به بررسی رفتارهای انسان میپردازند که در این فرادرس به بررسی آنها میپردازیم. در این فرادرس چه چیزی یاد میگیریم؟ این فرادرس شامل آشنایی با بخشی از کاربردیترین اثرها، سوگیریها، نظریههای رفتاری، تئوری بازیهای رفتاری، زیرمجموعههای اقتصاد رفتاری، نحوه تفکر و تصمیمگیری و قضاوتها در سرمایهگذاری و مصرف است. همچنین در زمینه سیاستگذاری به اهمیت در نظر گرفتن محیط و انگیزهها در تعیین و اعمال سیاستهای رفتاری و نقش تلنگر و اسلاج اشاره میشود.
